Στον απόηχο της πολύ πρόσφατης επίσημης ανακοίνωσης ότι για πρώτη φορά αποκαλύπτεται ολόκληρος ο εντυπωσιακός περίβολος του μνημειώδους Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη, με συνολική περίμετρο 497 μέτρων!
Αναρωτιέμαι εάν γνωρίζετε κάποια άμεση ή έμμεση, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, σύνδεση της Νεμέας και ανθρώπων της, τόσο με τον περίβολο του Τύμβου αυτού, όσο και με την ίδια την σπουδαία αρχαία μακεδονική πόλη της Αμφίπολης που τον φιλοξενεί. Εάν όχι, στις επόμενες γραμμές θα πληροφορηθείτε για την ιδιαίτερη σχέση Νεμέας και Αμφίπολης, που αναδείχθηκε μέσω της αρχαιολογικών ευρημάτων και παρατηρήσεων του ανασκαφέα της Νεμέας καθηγητή Στέφανου Μίλλερ.
Ο Στέφανος Μίλλερ, το 1970, τρία χρόνια πριν αφιερωθεί στην Νεμέα, σε ηλικία μόλις 28 ετών, ανέλαβε μαζί με την Στέλλα Μίλλερ για λογαριασμό της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα την περισυλλογή 246 αρχιτεκτονικών λίθων από τις όχθες του ποταμού Στρυμόνα, την καταγραφή, εξέταση και καταλογογράφησή τους, καθώς και την απόθεσή τους κοντά στο μνημείο του Λέοντα της Αμφίπολης, δηλαδή σε θέση εύκολα προσβάσιμη σε μελλοντικούς ενδιαφερόμενους μελετητές.
Το ζεύγος Μίλλερ, δύο χρόνια αργότερα, το 1972 δημοσίευσε στο Αρχαιολογικό Δελτίο ένα εκτενές άρθρο, σύμφωνα με το οποίο ο μεγαλύτερος αριθμός εξετασθέντων λίθων, πρέπει να ανήκαν σε ένα μόνο οικοδόμημα, έναν επιμήκη, αλλά όχι ευθύγραμμο, αναλημματικό τοίχο με γείσο και χωρίς γωνιόλιθους.
Στο άρθρο μάλιστα αυτό είχε παρατεθεί και σχετικό σχέδιο προτεινόμενης διάταξης των αρχαίων δόμων σε σειρές, που θυμίζουν σχεδόν απόλυτα τον αποκαλυφθέντα μετά το 2014 αρχαίο περίβολο του Τύμβου Καστά!
“Προφητικός” λοιπόν ο νεαρός Στέφανος Μίλλερ, ο οποίος, επιπλέον, συνέβαλε στην ορθή συνολική “ανάγνωση και ερμηνεία” του μνημείου με την, εκ μέρους του, πρωθύστερη μεν αλλά σωστή, χρονική τοποθέτηση της κατασκευής του περιβόλου στα ελληνιστικά και όχι στα ρωμαϊκά χρόνια.
O Στέφανος Μίλλερ, δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, στην Νεμέα πλέον, ανασκάπτοντας πηγάδια κοντά στο ιερό του Διός, βρήκε επιγραφή με κείμενο διατεταγμένο σε δύο κατακόρυφες στήλες, μέσα στις οποίες υπάρχουν επικεφαλίδες με ονόματα τόπων και κάτω από αυτές ένα ή περισσότερα ονόματα προσώπων. Ο κατάλογος αυτός πρέπει να συντάχθηκε το 323 π.Χ. και αναφέρεται στους τότε θεωροδόχους των Νεμέων Αγώνων.
Οι κατά τόπους θεωροδόχοι των Αγώνων ήταν ντόπιοι, μάλλον επιφανείς και με οικονομική άνεση, πολίτες, οι οποίοι, ως εκπρόσωποι, δίκην “προξένων ή τοπικών πρεσβευτών” με σημερινούς όρους, υποδέχονταν, φιλοξενούσαν και παρουσίαζαν στους τοπικούς άρχοντες τους “θεωρούς” των Νεμέων, δηλαδή τους κήρυκες (και ταυτόχρονα σπονδοφόρους) που ταξίδευαν ανά δύο χρόνια σε όλη την Ελλάδα, για να αναγγείλουν τον χρόνο διεξαγωγής των Αγώνων και την εφαρμογή της ιερής εκεχειρίας που επικρατούσε κατά την διάρκειά τους.
Στο κάτω τμήμα του άνω τρίτου περίπου της δεξιάς στήλης της επιγραφής αυτής, που εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Νεμέας, είναι σε τρεις διαδοχικές σειρές ευανάγνωστες οι εξής αναγραφές: ΕΜ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ / ΕΝ ΑΜΦΙΠΟΛΙ / ΠΕΡΣΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ.
Στην Αμφίπολη λοιπόν, την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, υπήρχε ο επώνυμος, όπως φαίνεται, πολίτης με το σπάνιο όνομα Πέρσας, γιός κάποιου Νικολάου, που λειτουργούσε ως θεωροδόχος των Νεμέων, δηλαδή ως τοπικός υποστηρικτής και εκπρόσωπός τους, γεγονός που αποδεικνύει τον μακεδονικό σεβασμό στους Αγώνες αυτούς.
Βέβαια η επιγραφή, εκτός του Πέρσα από την Αμφίπολη, αναφέρει ακόμα θεωροδόχους και από 44 άλλες περιοχές (Σαλαμίνα Κύπρου, Σόλους, Ακαρνανία, Οινιάδες, Κέρκυρα, Λευκάδα, Λάμψακο Ελλησπόντου, Κύμη, Ερέτρια, Χίο, Σέριφο κ.ά). Αυτό δείχνει ασφαλώς την μεγάλη αίγλη των Νεμέων Αγώνων κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα, εποχή κατά την οποία οι Αγώνες αυτοί, με τον επαναπατρισμό τους από το Άργος στην Νεμέα, αναβαθμίστηκαν σημαντικά, όπως φαίνεται, αφού η διεξαγωγή τους γινόταν πλέον στο νέο στάδιο, αυτό της ελληνιστικής περιόδου με την υποβλητική θολωτή είσοδο και το αποδυτήριο, που οι Μακεδόνες δημιούργησαν στην γη της Νεμέας, μαζί με καινούργιο ναό του Νεμείου Διός, που οικοδόμησαν πάνω στα θεμέλια ενός πρωϊμότερου ναού.