Του Γρηγόρη Κλαδούχου
Από την παράσταση ΠΑΤΡΙΑ ΕΔΑΦΗ που είδαμε στο Ξυλόκαστρο στα πλαίσια του Ziria Festival έμεινα με δύο ζητήματα. Η σκηνική φόρμα είχε βάθος αισθητικής εμπειρίας, ροή κίνησης του λόγου στο συνεχές προσωπικής έκφρασης και του χορού για αυτό που θέλησε να πει. Ωστόσο,
μια ψευδής απεικόνιση του παρελθόντος, παραμορφωτική αφηγηματικά και μια ατελής, μερική εικόνα του παρόντος, του αισθητού κόσμου, διοχέτευσαν το θέμα σε περιοριστικά πλαίσια.Η δυναστική σχέση πατέρα – κόρης, άνδρα – γυναίκας συζύγου, που παρουσίασαν με τέτοια διαιρετικότητα, δεν ήταν αντιπροσωπευτική για τα ηθικά και αξιακά δεδομένα της ζωής στην Ελληνική ύπαιθρο. Πέραν αυτού, διάβασα απαντήσεις των ηθοποιών να μιλούν για «διαχρονική πατριαρχία». Δεν υπάρχει γραμμική συνέχεια στις σχέσεις ενδοοικογενειακής ισχύος. Οι σχέσεις σήμερα έχουν χαλαρώσει. Το θέμα πατριαρχία σήμερα πρέπει να επανεξεταστεί, εφόσον το κοινωνικό κεφάλαιο της οικογένειας έχει αποδιαρθρωθεί και οι σχέσεις βαρύνονται από νέους καταμερισμούς εργασίας. Σήμερα τα μέλη της οικογένειας υφίστανται τις εξωτερικές σχέσεις κυριαρχίας, έχουν αναδιαμορφωθεί ιεραρχικά μικροεπίπεδα θεσμών, νοοτροπιών, συμφερόντων και πελατειακότητας. Ήδη ο Χέρμπερτ Μαρκούζε από το 1969 επισήμανε την ενίσχυση της εξωοικογενειακής εξουσίας, την απώλεια της αποφασιστικής ψυχολογικής σπουδαιότητας του αγώνα ενάντια στον πατέρα, «όσο περισσότερο ελέγχεται τώρα η οικογένεια από την δημόσια δύναμη, δηλαδή όσο τα πρότυπα και τα παραδείγματα βρίσκονται έξω από την οικογένεια, τόσο πιο ενοποιημένη και αδιάκοπη γίνεται η «κοινωνικοποίηση» της νέας γενιάς, σύμφωνα με τα συμφέροντα της δημόσιας δύναμης και σαν μέρος της δημόσιας δύναμης».
Επειδή έχω ζήσει τα 17 αρχικά μου χρόνια στο χωριό, και με αναφορά του σκηνοθέτη ότι « οι μεγαλύτεροι θα θυμηθούν», η αφήγηση των ενδοοικογενειακών σχέσεων δεν καλύπτεται στο θεατρικό συμβάν. Η απόφαση του πατέρα με ποιον θα παντρέψει την κόρη του ήταν συνακόλουθο προξενιών, και άλλων ενδιαφερόντων, ή συμφερόντων. Ήταν το προνόμιο του πατέρα να ορίζει την σχέση της οικογένειας με τον εξωοικογενειακό χώρο, αυτός ο χώρος ήταν ανταγωνιστικός, ο πατέρας σκέπτεται την ικανοποίηση των αναγκών της οικογένειας. Η ατομική και οικογενειακή του ικανοποίηση υποτάσσεται σε μια οικονομική ή κοινωνική ανάγκη αυτοσυντήρησης. Συμβιβάζεται με τις διαχεόμενες μικροεξουσίες του χωριού, που έχουν και αυτές τις ιεραρχίες τους.
Οι πολίτες, οι άνθρωποι της τέχνης πρέπει να εξακριβώσουν τα αληθή πλαίσια των αντιθέσεων, να αντιπροτείνουν λόγο δικό τους εντός του «όλου των συνθηκών». Από την μεγάλη εικόνα αναδεικνύεται ο αξιακός προσανατολισμός. Η κοινωνία δεν περιθωριοποιείται, επιτηρείται από θεσμικές μικροδομές από ή και εντός της οικογένειας.
(ΣΕ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ: ΜΙΑ «ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ» ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΟΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ - ΤΟ ΕΙΚΟΝΟΦΑΝΤΑΣΙΑΚΟ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ. Την ημέρα του θεατρικού στα ΝΕΑ η κ. Καραμάνου μας ειδοποιεί ότι «η πατριαρχία έχει κηρύξει αληθινό πόλεμο εναντίον των δικαιωμάτων και της προόδου των γυναικών» (!). Προσθέτει ότι «η δεσποτική και απόλυτη εξουσία» της «αρσενικής κεφαλής» λειτουργούσε μέχρι το ΄81. Ως εξέχουσα εκπρόσωπος της γυναικείας απελευθέρωσης και πανεπιστημιακός, αλλά και ως πολίτης, έπρεπε να γνωρίζει ότι οι νόμοι δεν αλλάζουν την κοινωνική συνείδηση, είναι οι αυτόγνωμες κοινωνίες που αλλάζουν τους νόμους).
Το σημείωμά μου αυτό δεν θέλει να μειώσει το έργο των νέων παιδιών, που μας συγκίνησε με εκφραστικό, ψυχικό βάθος της παρουσίας τους, την πίστη στην δημιουργία τους. Το θέατρο διεκδικεί την σκέψη, επαναφέρει ερωτήματα, αφήνει ανοιχτά ζητήματα που οι κοινωνίες μετεωρίζονται αν θέλουν ή όχι να κλείσουν.
Γρηγόρης Κλαδούχος – Ξυλόκαστρο Κορινθίας – 3 Σεπτεμβρίου 2026