Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διευκρίνισε ότι ο αποκλεισμός δεν αφορά όλη τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, αλλά μόνο τα πλοία που εισέρχονται ή εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια.
Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να επιβάλουν αποκλεισμό στον Κόλπο του Ομάν και στην Αραβική Θάλασσα, ανατολικά
των Στενών του Ορμούζ, επηρεάζοντας το σύνολο της ναυσιπλοΐας ανεξαρτήτως σημαίας, έχει οδηγήσει σε απότομη άνοδο των τιμών του πετρελαίου, έχει οξύνει τις εντάσεις με την Τεχεράνη και έχει προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Παράλληλα, εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για τη σταθερότητα και το μέλλον ενός από τα πιο στρατηγικά σημεία της παγκόσμιας ναυτιλίας.Η ανακοίνωση έγινε μετά από αποτυχημένες ειρηνευτικές συνομιλίες και εβδομάδες αυξανόμενων απειλών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Ο αποκλεισμός τέθηκε σε ισχύ σήμερα (13/4) από τις 5.00 το απόγευμα (ώρα Ελλάδος) και ακολουθεί τη δέσμευση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να σταματήσει «όλα τα πλοία» που εισέρχονται ή εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια μέσω των Στενών του Ορμούζ — μιας θαλάσσιας διόδου από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου.
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μια στενή θαλάσσια δίοδο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Παρά το μικρό τους πλάτος, λειτουργούν ως κρίσιμη αρτηρία, μέσω της οποίας διακινείται μεγάλος όγκος αργού πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από χώρες όπως το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Λόγω αυτής της σημασίας, ακόμη και μερική διατάραξη της ναυσιπλοΐας προκαλεί άμεσες παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες. Μετά την ανακοίνωση του αποκλεισμού, οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, αντανακλώντας φόβους για ελλείψεις και παρατεταμένη αστάθεια.
Τι περιλαμβάνει ο αμερικανικός αποκλεισμός
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διευκρίνισε ότι ο αποκλεισμός δεν αφορά όλη τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, αλλά μόνο τα πλοία που εισέρχονται ή εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια. Τόνισε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν θα εμποδίζουν την «ελεύθερη ναυσιπλοΐα» για πλοία που διέρχονται προς άλλα λιμάνια. Σύμφωνα με τη CENTCOM, η εφαρμογή του μέτρου θα γίνεται «αμερόληπτα» για όλα τα πλοία που σχετίζονται με ιρανικά λιμάνια, είτε βρίσκονται στον Περσικό Κόλπο είτε στον Κόλπο του Ομάν.
Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ έχει ήδη ξεκινήσει προπαρασκευαστικές επιχειρήσεις, όπως αποναρκοθέτηση και ανάπτυξη αντιτορπιλικών. Ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, δήλωσε ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ θα δημιουργήσουν μια νέα ασφαλή δίοδο, η οποία θα κοινοποιηθεί στη ναυτιλιακή κοινότητα για τη διασφάλιση της εμπορικής ροής.
Η απάντηση του Ιράν και οι κίνδυνοι κλιμάκωσης
Το Ιράν καταδίκασε έντονα τον αποκλεισμό. Αξιωματούχοι των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης προειδοποίησαν ότι κάθε ξένο πολεμικό πλοίο που πλησιάζει ιρανικά ελεγχόμενες περιοχές θα λάβει «σθεναρή απάντηση». Οι ιρανικές αρχές δήλωσαν ότι η απόφαση των ΗΠΑ «ισοδυναμεί με πειρατεία», υποστηρίζοντας ότι αποτελεί παράνομη προσπάθεια οικονομικής ασφυξίας της χώρας.
Η επιβολή ενός τέτοιου αποκλεισμού θεωρείται ιδιαίτερα περίπλοκη, «υψηλού κινδύνου» και νομικά αμφιλεγόμενη, δήλωσε στο NBC ο Αντρέας Κριγκ, ανώτερος λέκτορας στη Σχολή Σπουδών Ασφαλείας του King’s College London.
«Πρακτικά, αυτό θα έμοιαζε λιγότερο με έναν καθαρό ιστορικό αποκλεισμό και περισσότερο με ένα ακατάστατο, υψηλού κινδύνου καθεστώς απαγόρευσης», είπε.
Οι ΗΠΑ, πρόσθεσε, θα πρέπει να εντοπίζουν, να παρακολουθούν, να αναχαιτίζουν, να εκτρέπουν και ίσως ακόμη και να επιβιβάζονται σε πλοία που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, ενώ παράλληλα «επιχειρούν σε μία από τις πιο πολυσύχναστες και πολιτικά ευαίσθητες πλωτές οδούς στον κόσμο».
Εάν ο αποκλεισμός επιτύχει να διακόψει τις ροές πετρελαίου του Ιράν, θα μπορούσε να έχει καταστροφικές επιπτώσεις στην Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές πετρελαίου της. Επιπλέον, χώρες όπως η Κίνα, η οποία εισάγει σχεδόν το ένα τρίτο του πετρελαίου της μέσω των Στενών του Ορμούζ, θα μπορούσαν να πληγούν σοβαρά, στην περίπτωση μιας παρατεταμένης σύγκρουσης, δήλωσε ο Ζου Φενγκ, κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Nanjing της Κίνας.
Ο Μουκές Σαχντέβ, επικεφαλής αναλυτής πετρελαίου στην XAnalysts, δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι, σε τελική ανάλυση, πιθανότερο να αντέξουν τις αυξημένες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου σε σχέση με το Ιράν, το οποίο θα δεχθεί σοβαρό πλήγμα στα έσοδά του από τις εξαγωγές. Σε περίπτωση επιτυχίας του μέτρου, σημείωσε ότι ο αποκλεισμός θα μπορούσε να εξελιχθεί σε «σημαντικό πλήγμα» για την Τεχεράνη στο πλαίσιο της σύγκρουσης.
«Ο αποκλεισμός αποτελεί ένα από τα πιο κλιμακωτικά μέσα που μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα κράτος στη θάλασσα, και η νομιμότητά του εξαρτάται από το πλαίσιο, την αναλογικότητα, τη διάκριση και την ύπαρξη ή μη ένοπλης σύγκρουσης», ανέφερε.
Παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις
Οι πρώτες αντιδράσεις των αγορών ήταν έντονες: οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν σημαντικά και οι χρηματιστηριακοί δείκτες υποχώρησαν, λόγω φόβων για παρατεταμένη διαταραχή. Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε πιθανές ελλείψεις. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου ενδέχεται να αυξήσουν το κόστος μεταφορών και λιπασμάτων, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις παγκοσμίως. Εν τω μεταξύ, όπως αναφέρει το Al Jazeera, ο ΟΗΕ ανακοίνωσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη διπλωματική προσπάθεια για τη διασφάλιση της ασφαλούς διέλευσης φορτίων λιπασμάτων μέσω των Στενών του Ορμούζ, λόγω του κινδύνου επισιτιστικής κρίσης σε χώρες της Ασίας και της Αφρικής.
Η μείωση κατά περισσότερο από 90% στην κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων στον Κόλπο απειλεί την αγροτική παραγωγή και την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, προειδοποιεί ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών.
Το σχέδιο της Ουάσιγκτον στοχεύει στον περιορισμό των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, που αποτελούν βασική πηγή κρατικών εσόδων. Η στρατηγική των ΗΠΑ αποσκοπεί στο να αναγκάσει την Τεχεράνη να αποδεχθεί όρους όπως την εγκατάλειψη του πυρηνικού της προγράμματος και ο τερματισμός των διεκδικήσεών της για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν, από την πλευρά του, φαίνεται να ποντάρει στο ότι οι ΗΠΑ έχουν περιορισμένη πολιτική αντοχή σε οικονομικές πιέσεις, ιδιαίτερα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών και πιθανών αυξήσεων στις τιμές καυσίμων.
Αν ο αποκλεισμός αποδειχθεί σύντομος, μπορεί να θεωρηθεί επιτυχής στρατηγική πίεσης. Αν το Ιράν υποχωρήσει, αυτό θα ενισχύσει την αμερικανική θέση. Αν ο αποκλεισμός παραταθεί, ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να βρεθεί εκτεθειμένος, καθώς οι αρχικές του εκτιμήσεις για μια γρήγορη εξέλιξη της σύγκρουσης με ένα φαινομενικά αποδυναμωμένο Ιράν δεν επιβεβαιώνονται. Ο πόλεμος, που αναμενόταν να διαρκέσει λίγες μόνο ημέρες, έχει ήδη εισέλθει στην έβδομη εβδομάδα, ενώ για την παγκόσμια οικονομία η πιο δύσκολη περίοδος φαίνεται πως δεν έχει ακόμη ξεκινήσει.
Πηγή: NBC, NYT, Al Jazeera